Интернетте иштөөдө коопсуздук

Компьютериңиз кандайдыр бир вирустар менен жукпаганын текшериңиз. Антивирустук программаларды орнотуп, активдештириңиз, аларды дайыма жаңыртып турууга аракет кылыңыз. Антивирустук программаларды үзгүлтүксүз жаңыртуу гана вирусту өз убагында аныктоого жана анын пайда болушун алдын алууга мүмкүндүк берет.

Spyware программалык камсыздоосун көзөмөлдөгөн жана ага каршы күрөшкөн программалык камсыздоону колдонуу сунушталат. Spyware — бул сиздин клавиатурада терген ырааттуулуктарыңызды эстеп калууга жана аларды үчүнчү жактарга өткөрүп берүүгө аракет кылган программалык камсыздоонун түрү.

 Интернет-банк менен иштөөнүн бардык этаптарында сырсөздү киргизүүдө виртуалдык клавиатураны колдонуу катуу сунушталат. Виртуалдык клавиатураны колдонуу ПК Spyware программалык камсыздоосу менен жуккан учурда сырсөздүн ачыкка чыгып кетишинен сактанууга мүмкүндүк берет.

Интернетке киргенде тармак аралык экранды (firewall) колдонуу же компьютериңизге жеке тармак аралык экранды (firewall) орнотуу сунушталат. Тармак аралык экранды (firewall) колдонууда интернет аркылуу компьютериңиздин тутумуна уруксатсыз кирүү кыйла кыйындатылат же алдын алынат.

Программалык камсыздоону (операциялык тутумдарды, тиркемелерди) текшерилген жана ишенимдүү булактардан колдонуңуз. Текшерилбеген булактардан программалык камсыздоону колдонууга жана орнотууга жол бербеңиз.

Модем аркылуу туташкан учурда, терилип жаткан номерге көңүл буруңуз. Номер дал келбегени аныкталса, сизге белгисиз номерди өчүрүңүз.

Обозревателиңизди кэштөө жөндөөлөрү купуя баракчаларды (SSL-page) сактоого жол бербегидей кылып конфигурациялаңыз.

Электрондук почтаңызды көзөмөлдөңүз, белгисиз жөнөтүүчүлөрдөн келген билдирүүлөрдү ачпаңыз, жеке маалыматтарыңызды бербеңиз. Электрондук почта аркылуу келген шектүү файлдарды эч качан ачпаңыз. Банк атынан жиберилгендей болуп, сизден жеке маалымат берүүнү суранган электрондук каттарга жооп бербеңиз. Мындай каттардагы шилтемелерге эч качан өтпөңүз (банк сайтына болсо да), анткени алар алдамчылык сайттарга алып барышы мүмкүн.

Сиз туташкан интернет-сайттардын даректерин текшериңиз, анткени кылмышкерлер алдамчылык ресурстарды түзүү үчүн окшош аталыштарды колдонушу мүмкүн.

Шектүү мазмундагы интернет-ресурстардын кызматтарын колдонуудан алыс болуңуз; алар көп учурда банк карталары жөнүндө маалыматты алуу жана аны кийин мыйзамсыз пайдалануу үчүн атайын түзүлөт.

Сатып алууларды өзүңүздүн компьютериңизден гана жасаңыз, интернет-кафелерди жана сиз киргизген купуя маалыматтарды эстеп калуучу шпиондук программалар орнотулушу мүмкүн болгон башка жеткиликтүү каражаттарды колдонбоңуз.

Туулган күнүңүз же башка жеке маалыматтарыңыз менен байланышпаган татаал сырсөздөрдү тандаңыз. Мүмкүн болсо, тамга-сан айкалышкан сырсөздөрдү тандаңыз. Сырсөздөрдү жазып албаңыз жана эч кимге айтпаңыз. Эгер сырсөзүңүздү унутуп калуудан корксоңуз, аны жазуунун сизге гана түшүнүктүү системасын ойлоп табыңыз (мисалы, телефон номери же телефон китепчесиндеги дарек түрүндө).

Банк эч качан купуя маалымат берүүнү суранган же компьютердик программаларды камтыган электрондук каттарды жөнөтпөйт.

Эгер сиз банк атынан келген, мазмуну шек жараткан катты алсаңыз же банк атынан телефон аркылуу байланышып, кандайдыр бир программалык камсыздоону орнотууну суранышса, банктын колдоо кызматы менен байланышып, жагдайды тактоону өтүнөбүз. Ар дайым расмий маалымат булактарында көрсөтүлгөн банктын колдоо кызматтарынын байланыш маалыматтарын колдонуңуз жана алынган катта көрсөтүлгөн же телефон сүйлөшүүсүнүн жүрүшүндө алынган байланыш маалыматтарын колдонбоңуз.

Интернеттеги акысыз почта кызматтарынан (@mail.ru, @yandex.ru, @rambler.ru, @gmail.com, @yahoo.com ж.б.) жөнөтүлгөн бардык электрондук билдирүүлөр банк тарабынан жөнөтүлгөн почта болуп саналбайт.