Коопсуздук

• Жеке кабинетке кирүүнүн алдында ар дайым баракчанын дарегинин тууралыгын текшериңиз. Bank Uralsib'тин расмий сайттары: https://online.uralsib.ru/login жана https://www.uralsib.ru/.  
  
• Мүмкүн болсо, онлайн-банкка сиз гана кире алган түзмөктөн кириңиз. Лицензияланган операциялык системаны колдонуңуз жана «антивирусту» өз убагында жаңыртып туруңуз.
  
• Ырастоонун бир жолку коддорун алган телефонуңузду кароосуз калтырбаңыз жана үчүнчү жактарга бербеңиз. Телефон номериңизден башка бирөөнүн номуруна билдирүүлөрдү жана чалууларды багыттоону орнотпоңуз.
  
• Интернеттеги шектүү шилтемелерге өтпөңүз жана email аркылуу же мессенджерлердеги таратуулардан келген күмөн файлдарды ачпаңыз.
  
• Үчүнчү жактардын көрсөтмөсү боюнча телефонго же компьютерге  TeamViewer, AnyDesk, RustDesk сыяктуу алыстан жетүү программаларын орнотпоңуз. Мындай программалардын жардамы менен алдамчылар түзмөктөрүңүзгө туташып, эсептерге жеткилик алышы мүмкүн.
  
• Карта жоголгон же уурдалган учурда каржылык жоготуулардын алдын алуу үчүн болгон окуя тууралуу банкка ыкчам түрдө кабарлоо зарыл. Эгер телефон жоголсо же уурдалса, бул тууралуу сизде эсептери ачылган бардык банктарга кабарлаңыз.
  
• Телефон номери өзгөргөндө бул тууралуу сизде эсептери ачылган бардык банктарга кабарлаңыз, антпесе номердин жаңы ээси аларга жеткилик алышы мүмкүн.
  

Төмөнкү эрежелер аккаунтуңузду коргоого жана ишенимдүү сырсөз түзүүгө жардам берет.

• Сырсөз 8–50 белгиден турушу, жок дегенде 1 тамганы жана 1 санды камтышы керек. Катары менен 4 бирдей же ырааттуу тамганы же санды колдонуу кооптуу (1111, 1234 ж. б.), ошондой эле кеңири таралган сырсөздөрдү (12345678abcd, qwerty123, фамилияңыз, логиниңиз же анын бөлүгү) колдонууга болбойт.
  
• Онлайн-банктагы сырсөздү башка жерде колдонбоңуз.
  
• Түзмөктөрүңүздө логин менен сырсөздү автотолтурууну иштетпеңиз жана бул маалыматты телефондо же кагазда сактабаңыз. Онлайн-банкка кирүү үчүн жалпыга жеткиликтүү компьютерлерди, мисалы, интернет-кафеде же мейманканада, ошондой эле коомдук зымсыз тармактарды, мисалы, кафедеги акысыз Wi-Fi тармагын колдонбоңуз.
  
• Браузер аркылуу интернет-банктагы ишти аяктаганда «Чыгуу» баскычын басууну унутпаңыз.
  

• Операцияларды ырастоо үчүн бир жолку коддор
• Интернет-банкка жана мобилдик тиркемеге кирүү үчүн логин жана пароль
  
• үч орундуу коопсуздук коду CVV/CVC (арткы бетиндеги үч сан) жана картанын ПИН-коду

Этият болуңуз! Алдамчылар өздөрүн банктын кызматкерлери катары тааныштырышы мүмкүн. Банктын кызматкерлери эч качан төмөнкүлөрдү кылбай турганын унутпаңыз:

• Логиндерди, паролдорду, ырастоо коддорун, үч орундуу коопсуздук кодун CVV/CVC жана карталардын ПИН-коддорун сурашпайт
• «Алдамчылык операцияларды жокко чыгаруу» үчүн кандайдыр бир нерсе кылууну суранышпайт
  
• Алыстан жетүү үчүн программаларды орнотууну сунушташпайт (AnyDesk, TeamViewer, Ammyy Admin, AeroAdmin, Radmin, RDP, RMS ж.б.)
  

Кылмышкерлердин кеңири таралган ыкмасы — алдамчылык коркунучу жөнүндө билдирүү. Мындай учурда сизден «алдын алуу үчүн» кандайдыр бир аракет жасоо суралат: акчаны «корголгон» эсепке которуу, кандайдыр бир программаны орнотуу, «жетүүнү бөгөттөө үчүн» кодду киргизүү, «өздүгүн тастыктоо үчүн» паролду айтуу жана башка ушул сыяктуулар.

1. Акчаны «коопсуз эсепке» салуу же «тейлөө келишимин узартуу»

Бул схема — алдамчылар арасында эң популярдуу. Алдамчылар мессенджерлерде (WhatsApp, Telegram, Viber) чала алышат, телефон номурларын банктардын расмий номерлерине окшоштуруп алмаштыра алышат, байланыш операторлорунун, банктын коопсуздук кызматынын, ИИМдин же ББнын кызматкерлери болуп тааныштыра алышат.

Алдамчылар колдонгон кеңири таралган сценарийлер

• Банкта же уюлдук байланыш операторунда тейлөө келишимин узартуу.

• Акчаны «коопсуз эсепке же уячага» салуу.

• Алдамчылар сиздин атыңызга тариздеген имиш кредитти жабуу үчүн деактивацияга же кредитке арыз тариздөө.

• «Антивирус» же «түзмөктү коргоо» тиркемесин орнотуу. Чынында алдамчы сиздин түзмөктөрүңүзгө алыстан жетүү алуу үчүн тиркеме орнотууну сунуштайт.

Банкта алдамчы пайда болгонун, иликтөөнүн алкагында кылмыш иши козголгонун айтышы мүмкүн, кызматташуудан баш тартсаңыз же «тергөөнүн сыры» жөнүндө маалыматты ачыкка чыгарсаңыз РФ Кылмыш-жаза кодексинин беренелери менен коркутушу мүмкүн. Ишенимдүүрөөк болуш үчүн «күбөлүктөрдүн» жана «мөөр басылган документтердин» сүрөттөрүн жөнөтүшү мүмкүн.

«Уюлдук байланыш операторлорунун кызматкерлеринен» болгон чалуулар андан кем эмес кооптуу. Кылмышкерлер сиздин чалууларыңызды жана SMS-билдирүүлөрүңүздү өз телефон номерине багыттап, кирүүчү чалууларды жана SMS-билдирүүлөрдү кармап калышы мүмкүн. Ошентип алар сиздин эсептериңизге жана акчаңызга жетүү алышат.

2. Социалдык тармактарды бузуп кирүү

Алдамчылар социалдык тармактардагы аккаунттарды бузуп кириши мүмкүн. Эгер сиз таанышыңыздан акча которуп берүү же карызга берүү өтүнүчү менен билдирүү алсаңыз, билдирүүдө көрсөтүлгөн реквизиттерге акча которууга шашылбаңыз. Биринчи кезекте таанышыңызга чалып, билдирүүнү чындап эле ал жөнөткөнүн, ал эми алдамчы эмес экенин тактап алуу жакшы.

3. Алыстан иштөө

Кылмышкерлер мессенджерлер аркылуу жогорку кирешелүү бош орундар жөнүндө маалымат таратышат. Жеңил тапшырмаларды аткарууну жана ар бири үчүн акча алууну сунушташат. Тапшырмалардын мисалдары: маркетплейстерде сатуучуларга лайк басуу же рейтингин көтөрүү үчүн мейманканаларды брондоо.

Алдамчылар чындап эле алгач аз өлчөмдө акча төлөп, сизди жумушчу топторго кошуп, ал жакка «кесиптештердин кирешелеринин» скриншотторун жөнөтүп, киреше алууга болоруна ынандырууга аракет кылышы мүмкүн. Сизге дагы чоңураак «айлык акыга» алмаштырып товарлар үчүн төлөөнү сунушташы мүмкүн, бирок сиз акча жөнөткөндөн кийин айлык акыны эми төлөшпөйт, «иш берүүчү» сизди бөгөттөп, бардык кат алышууларды өчүрөт.

4. Инвестициялар

Алдамчылар инвестициялар жана криптовалюта жөнүндө 20%дан жогору кирешелүүлүк убада кылган сайттарды жана мессенджерлердеги каналдарды түзүшөт.

Сиз менен «инвестициялык компаниянын» менеджери же аналитиги байланышып, Skype аркылуу сүйлөшүүнү жана инвестицияларды түшүнүүгө жардам берүүнү сунуштайт. Алдамчылардын платформаларында сизге жасалма графиктерди көрсөтүшөт, чындыгында акча платформага түшпөйт, дароо эле кылмышкерлер тарабынан накталанат. Алар сизге «инвестициялардан түшкөн пайданы» которуп берүүгө даяр, ишенимиңизди алуу үчүн, бирок бул сиз киргизген сумманын кичине гана бөлүгү.

Эгер сиз платформадан бардык акчаны чыгарып алгыңыз келсе, алдамчыларда шылтоолор табылат: камсыздандырууну же чыгарып алуу үчүн комиссияны төлөш керек, бирок аны сиз киргизген сумма эсебинен кармап калуу мүмкүн эмес имиш, чыгарып алуу белгилүү бир күнү гана мүмкүн ж.б. у.с. Алдамчылар ар дайым сизден дагы көбүрөөк акча алуунун жолдорун издешет.

5. Фишингдик сайт

Алдамчылар расмий банктык сайттарга же интернет-дүкөндөрдүн сайттарына окшош сайттарды түзүшөт, аларды браузердеги суроо боюнча алгачкы жыйынтыктардан да табууга болот. Сайтка өтөр алдында даректин тууралыгына ынаныңыз. Эреже катары, алдамчылардын сайттарынын даректеринде бир же бир нече тамга алмаштырылган болот, мисалы, англисче i ордуна англисче l колдонулат. Расмий сайттарда дарек сабы https менен башталат, жана ар дайым жабык кулпу түрүндөгү белги болот — бул корголгон туташуунун белгилери, ошондой эле белгилөө белгиси бар атайын белги.

6. Avito жана Юла жарыя сайттарындагы алдоо схемалары

• Товарды иш жүзүндө алганга чейин же кызмат көрсөтүлгөнгө чейин, келишим түзбөстөн алдын ала төлөм которууга түртүшөт.

• Далил катары транспорттук компаниянын жасалма жүк коштомо кагазын жөнөтүшөт. Же болбосо чындап эле товар жөнөтүшөт, бирок сиз күткөн товарды эмес, кыйла арзанын.

• «Коопсуз бүтүмдү тариздөө» же товар же кызмат үчүн «төлөм алуу» үчүн шилтеме жөнөтүү максатында каалаган башка мессенджерге өтүүнү суранышат. Чынында шилтеме картадан картага которуу формасына багыттайт, жана күтүлгөн толуктоонун же кайтаруунун ордуна сиздин картаңыздан акча эсептен чыгарылат.

Кылмышкер

• шаштырат, өзүнүн Фамилиясы, аты, атасынын аты деп жалган атайт, басым кылат, «ал алдамчы эмес экенин» ишендирет,
• сүйлөшүүдө манипуляция кылууга аракет кылат, коркутат, орой сүйлөйт,
  
• сизди линияда мүмкүн болушунча узагыраак кармоого аракет кылат, 
  
• башка банктардын, Борбордук банктын, укук коргоо органдарынын кызматкерлерине «которот»,
  
• аны менен болгон диалог жөнүндө кимдир бирөөгө айтууга тыюу салат жана банк кызматкерлерине кантип жооп берүү боюнча көрсөтмө берет.
  

Эгерде сиз банк кызматкери менен сүйлөшүп жатканыңызга ишенбесеңиз, сүйлөшүүнү токтотуп, өзүңүз банктын 8 800 250-57-57 ишеним телефонуна чалыңыз.

Башка банктардын расмий номерлери карталардын арткы бетинде көрсөтүлгөн.

• Эгерде сиз алдамчылардын курмандыгы болуп калдым деп шектенсеңиз же кимдир бирөө онлайн-банктагы жеке кабинетиңизге кирүү мүмкүнчүлүгүн алган болсо.
• Сиз банк тарабынан онлайн-банкка кирүү же сиз жасабаган кирүү мүмкүнчүлүгүн калыбына келтирүү аракети тууралуу SMS алдыңыз.
  
• Сиз жасабаган белгисиз түзмөктөрдөн кирүү аракеттерин байкадыңыз
  
• Сиз жасабаган операциялар жана аракеттер тууралуу билдиңиз. Мисалы, аманатты жабуу, кредитке арыз берүү ж. б.
  
• Телефонду, карталарды жоготкондо же уурдатканда, номерди алмаштырганда.
  

Эгер кимдир бирөө мобилдик же интернет-банктагы жеке кабинетиңизге кирүү мүмкүнчүлүгүн алган деп шектенсеңиз, аны төмөнкү ыкмалардын каалаганы менен бөгөттөңүз:

• ишеним телефонуна чалыңыз 8 800 250 57 57,

• же банк бөлүмүнө паспортуңуз менен кайрылыңыз.

Борбордук банктын сайтында каржы рыногунда мыйзамсыз ишмердүүлүктүн белгилери бар уюмдардын дайыма жаңыртылып туруучу тизмеси жеткиликтүү