YTT va MChJ uchun lizingni rasmiylashtirishning standart jarayoni lizing beruvchini va mulkni tanlash, shartnomani dastlabki tuzish hamda keyinchalik unga tuzatishlar kiritishdan iborat, shundan so'ng shartnoma imzolanadi, avans to'lanadi va lizing mulki olinadi.

Lizingni qanday rasmiylashtirish mumkin?

Lizing shartnomasi faqat yozma shaklda tuziladi. Unga quyidagilar kiradi:

• lizing oluvchiga topshiriladigan mulkning ro'yxati;
• lizing shartnomasini tuzishdan oldin lizing beruvchining mulkni sotib olish bo'yicha shartnoma tuzish majburiyati;
• lizing oluvchining to'lovlarni muntazam ravishda kiritish majburiyati.

Ushbu qoidalar har qanday shartnomalarga tegishli. Ularni avtomobilni, ko'chmas mulkni yoki boshqa obyektni lizingga olishdan oldin bajarish kerak.

Yuridik shaxslar uchun lizing bo‘yicha foiz stavkasi lizing foizi va qimmatlashuv foizidan shakllanadi. Lizing foizi kredit bo‘yicha stavka kabi hisoblanadi. Agar qimmatlashuv foizi inobatga olinsa, lizing bo‘yicha stavkani quyidagi formula asosida hisoblash mumkin:

• to‘lovlarning umumiy summasidan lizing predmetining sotib olish to‘lovini ayirish;
• hosil bo‘lgan farqni lizing mulkining narxiga bo‘lish;
• hosil bo‘lgan bo‘linmani 100% ga ko‘paytirish.

Hisob-kitobni soddalashtirish uchun onlayn lizing kalkulyatoridan yoki mutaxassislar yordamidan foydalanish mumkin.

lizing predmetini muddatidan oldin sotib olish quyidagi shartlarda mumkin:

• agar lizing oluvchida bo'sh mablag'lar paydo bo'lsa va u shartnoma bo'yicha overto'lovni kamaytirishni istasa;
• agar lizing oluvchiga mol-mulkni zudlik bilan kompaniya mulkiga o'tkazish zarur bo'lsa;
• agar mol-mulkdan foydalanish shartlari sezilarli darajada o'zgargan bo'lsa.

Lizing beruvchi tomonidan lizing shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish, agar mijoz sug'urta qoidalarini buzsa yoki to'lovlarni muntazam ravishda kechiktirsa, yuz beradi.

Muddatidan oldin sotib olishda lizing predmeti uchun sotib olish qiymati miqdori shartnoma shartlariga bog'liq bo'ladi. Odatda lizing shartnomasini bekor qilish mijoz barcha qolgan to'lovlarni qoplashini nazarda tutadi. Sotib olish qiymati shartnoma shartlaridan chetga chiqishlar sababli oshirilishi mumkin.

Lizing to'lovlarini to'lash bo'yicha majburiyatlarni buzish jarima sanksiyalariga olib keladi. Lizing to'lovlarini o'z vaqtida to'lash biznes uchun to'lov yukining oshib ketishiga yo'l qo'ymaslikka yordam beradi. Lizing to'lovlari bo'yicha kechikish lizing oluvchining kredit tarixiga ta'sir qilishi va kelajakda unga lizingni rasmiylashtirishni qiyinlashtirishi mumkin. Eng oxirgi holatda, lizing to'lovlari muddatida to'lanmasa, lizing beruvchi lizing predmetini olib qo'yishi mumkin.

Lizing — bu yuridik shaxslar va individual tadbirkorlarga avtotransport, maxsus texnika va uskunalarni aylanma mablag‘larni sezilarli darajada jalb qilmasdan xarid qilish imkonini beruvchi moliyaviy vositadir. Lizing moliyaviy ijarasiga yer uchastkalari, harbiy texnika, madaniy yodgorliklar, tabiiy obyektlar, oziq-ovqat mahsulotlari, qurilish materiallari va boshqa iste’mol qilinadigan buyumlarni olish mumkin emas. 

Yuridik shaxslar uchun lizing uch turga bo‘linadi:

• Moliyaviy lizingda shartnoma mulkning xizmat muddati bilan teng muddatga tuziladi.
• Operatsion lizingda shartnoma muddati predmetning xizmat muddatidan qisqaroq bo‘ladi. Kelishuv muddati yakunida lizing oluvchi mulkni sotib olishi yoki uni lizing beruvchida qoldirishi mumkin.
• Qaytarma lizingda mijoz o‘z mulkini lizing beruvchiga sotadi, so‘ngra undan ijarachi huquqida foydalanishda davom etadi.

Lizing va ijara o‘rtasidagi asosiy farq — shartnoma muddati tugagach, lizing oluvchining mulkni qoldiq qiymati bo‘yicha sotib olish huquqidir. Ijarada ijarachida bunday imkoniyat mavjud emas.

Lizingning ijaradan farqi nimada

• Lizingda ikki shartnoma tuziladi — sotuvchi va lizing beruvchi o‘rtasida hamda lizing beruvchi va lizing oluvchi o‘rtasida. Ijarada esa bitta shartnoma bo‘ladi — ijaraga beruvchi va ijarachi o‘rtasida.
• Lizingda yangi yoki ilgari foydalanilgan mulk yuridik shaxs tomonidan lizing oluvchiga beriladi. Ijarada esa avtomobil, uskunalar, maxsus texnika va hokazolar jismoniy shaxsga tegishli bo‘lishi mumkin.
• Biznes uchun lizing ijaradan mulkning buzilishi uchun javobgarlikni zimmasiga olish bilan farq qiladi: shikastlanganda barcha xarajatlar lizing oluvchi zimmasida bo‘ladi, ijarada esa — ijaraga beruvchi zimmasida.
• Ijaraga beruvchi sifatida istalgan shaxs ishtirok etishi mumkin. Lizing bilan faqat lizing kompaniyasi shug‘ullanishi mumkin.

Lizingning ijaradan farqi tezlashtirilgan amortizatsiyada namoyon bo‘ladi — bu uning asosiy afzalligidir. Ijaraga beruvchida soliq imtiyozi mavjud emas.

Operatsion lizing — bu lizing beruvchi va lizing oluvchi o‘rtasida lizing predmeti xizmat muddatidan qisqaroq muddatga shartnoma tuziladigan bitim turidir. Avtomobillarning operativ lizingi yoki boshqa mol-mulk bo‘yicha mijoz shartnoma muddati tugagandan so‘ng avtomobilni yoki lizing shartnomasining boshqa predmetini sotib olishi yoxud uni kompaniyaga qaytarishi mumkin.

Lizing predmetining sotib olish qiymati — bu lizing oluvchi lizing beruvchiga lizing mulkini mulk qilib olish uchun to'lashi shart bo'lgan narxdir. 

Sotib olish qiymati lizing shartnomasida belgilangan bo'lib, barcha sotib olish to'lovlari yig'indisini tashkil etadi. lizing predmetini muddatidan oldin sotib olishda sotib olish qiymati miqdori oshirilishi mumkin.

Lizingda ikki turdagi tomon mavjud: lizing beruvchi va lizing oluvchi. Lizing beruvchi — lizing obyektiga egalik qiluvchi va uni lizing oluvchiga ijaraga beruvchi tashkilot. Lizing oluvchi esa — ma’lum bir muddat davomida lizing obyektidan foydalanadigan va buning uchun lizing to‘lovlarini amalga oshiradigan yuridik shaxs.

Shunday qilib, lizing obyektining egasi lizing beruvchi hisoblanadi. Lizing oluvchi lizing obyektidan cheklangan vaqt davomida foydalanish huquqiga ega, biroq unga nisbatan mulk huquqiga ega emas.